مجتبى ملكى اصفهانى
292
فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )
احكامى هستند كه مستقيما به افعال انسان تعلق نمىگيرند ، بلكه شارع وضع معين و مشخصى را قانونگذارى مىكند كه موجب تأثير غير مستقيم بر افعال انسان مىشود و متضمن اقتضا و تخيير نيست . مانند زوجيت ، ملكيت ، شرطيت و . . . چون احكام وضعى غالبا موضوع احكام تكليفى هستند ، آنها را « حكم وضعى » ناميدهاند . « 1 » آيا احكام وضعى قابل جعل هستند ؟ سه قول وجود دارد : اول : همهى احكام وضعى قابل جعل و انشاى مستقيم هستند ، همانند احكام تكليفى . دوم : احكام وضعى قابل جعل نيستند ، بلكه هميشه از احكام تكليفى موجود در همان مورد انتزاع مىشوند . مثلا : اگر شارع بگويد : اگر عقد بيع با شرايط خود انشا شود ، هركدام از خريدار و فروشنده مىتواند در چيزى كه به او منتقل شده است ، هرگونه تصرف مالكانه داشته باشد . اين حكم شارع به جواز تصرفات مالكانه در چيزى كه به هركدام از طرفين معامله منتقل شده است ، از حكم شارع به جواز تصرفات مالكانه در ثمن براى خريدار و مثمن براى فروشنده انتزاع شده است . يعنى منشأ حكم شارع به جواز تصرف در پول مشترى توسط فروشنده و جواز تصرف در جنس فروشنده توسط خريدار ،
--> ( 1 ) همان مدرك .